Lisanssız GES Rehberi: Yönetmelik, Başvuru ve Mahsuplaşma
Türkiye'de güneş yatırımının büyük kısmı lisanssız üretim kapsamında kuruluyor: çatılar, fabrika arazileri, tarımsal sulama sahaları. Lisanssız kelimesi "izinsiz" anlamına gelmiyor; elektrik piyasası lisansı gerektirmeyen ama dağıtım şirketine başvurusu, kabulü ve mahsuplaşması olan bir rejimi anlatıyor. Bu rehber süreci baştan sona gösteriyor.
Mevzuat sık değişiyor. Bu yazı süreci ve karar noktalarını anlatır; bağlayıcı hüküm için EPDK'nın yürürlükteki yönetmeliğine ve dağıtım şirketinizin güncel duyurularına bakın. Ranaliz kurulum veya danışmanlık firması değil, izleme yazılımı sağlayıcısıdır.
Lisanssız GES nedir?
Lisanssız üretim, bir tüketicinin kendi tüketimini karşılamak üzere, belirli bir kapasite sınırı altında kurduğu üretim tesisidir. Üç temel özelliği vardır:
- Kapasite sınırı: Lisanssız üretim üst sınırı 1 MW'dır. Bu sınır, tesisin kurulu gücünü ve bağlantı rejimini belirler.
- Tüketimle ilişki: Tesis, aynı dağıtım bölgesindeki bir tüketim noktasıyla ilişkilendirilir.
- Mahsuplaşma: Üretim, tüketimle mahsuplaştırılır; fazlası belirli kurallarla değerlendirilir.
Bu üç başlık, yatırımın fizibilitesini de belirler: 1 MW sınırı ölçeği, tüketimle ilişki öz tüketim oranını, mahsuplaşma ise gelirin nasıl hesaplanacağını belirler.
Kimler başvurabilir?
Lisanssız GES başvurusu genellikle bir tüketim noktası üzerinden yapılır. Pratikte karşılaşılan başvuru tipleri:
- Sanayi ve ticari tesisler: Fabrika çatısı veya arazisi; en yüksek öz tüketim potansiyeli burada.
- Tarımsal sulama: Kuyu ve sulama yükleri, üretimin gündüz tüketimle örtüşmesi nedeniyle avantajlı.
- Konut ve site: Çatı ölçeğinde küçük sistemler; mahsuplaşma kuralları ticari tesislerden farklı işleyebilir.
- Belediye ve kamu binaları: Çatı alanı geniş, tüketim profili gündüz ağırlıklı.
- OSB ve çok tesisli yapılar: Tek noktadan yönetilen portföyler; her tesisin ayrı başvurusu olabilir.
Başvurunun kimin adına yapılacağı, tüketim noktasının kime ait olduğu ve tesisin mülkiyeti süreci doğrudan etkiler. Kiracı olunan bir çatıda mal sahibiyle imzalanacak kullanım sözleşmesi, başvurudan önce netleşmesi gereken ilk konudur.
Başvuru adımları
Aşağıdaki sıra tipik akışı gösterir; her dağıtım şirketinin formları ve ek belge listesi farklılık gösterebilir.
- Ön değerlendirme. Çatı/arazi alanı, tüketim profili ve bağlantı kapasitesi kontrol edilir. Bu aşamada yanlış kapasite seçmek, sonraki adımlarda geri dönüşü pahalı bir hata olur.
- Çağrı ve başvuru. Dağıtım şirketinin duyurduğu başvuru döneminde talep toplanır. Başvuru ücretleri ve teminatlar için GES başvuru ücretleri yazısına bakın.
- Kapasite tahsisi ve kabul. Uygun bulunan başvurular için bağlantı görüşü ve kapasite tahsisi yapılır.
- Proje ve onay. Tek hat şeması, statik hesap, proje müellifliği ve ilgili kurum onayları tamamlanır.
- Kurulum ve kabul. Tesis kurulur, geçici kabul ve sayaç/OSOS süreçleri tamamlanır.
- Üretim ve mahsuplaşma. Üretim başlar; fatura dönemi itibarıyla mahsuplaşma işler.
Süreçte en sık gecikme nedeni, kapasite ve proje onayı aşamalarıdır. Kurulumu hızlandırmak mümkün; onay takvimini hızlandırmak çoğu zaman mümkün değildir.
Bedelli üretim ve 2x kuralı
Lisanssız üretimde kapasite sınırı ve tüketimle ilişki, bazı durumlarda bedelli üretim kapsamında değerlendirilir. Tesisin kurulu gücü, tüketim noktasının sözleşme gücüyle ilişkilendirilirken belirli bir kat kuralı uygulanır. Bu kuralın ayrıntısı ve hangi tesisleri kapsadığı bedelli üretim limiti ve 2x kuralı yazısında anlatılıyor.
Pratik sonucu şudur: tüketim gücünüz, kurabileceğiniz kapasitenin üst sınırını belirler. 1 MW'a yakın bir tesis planlıyorsanız, önce tüketim noktasının sözleşme gücünü ve geçmiş tüketimini kontrol edin.
Mahsuplaşma: geliri belirleyen kısım
Lisanssız GES'in geliri iki kalemden oluşur: kendi tükettiğiniz enerjinin faturandan düşülmesi ve fazla enerjinin değerlendirilmesi. İkincisi, mahsuplaşma rejimine göre hesaplanır.
Saatlik mahsuplaşmaya geçişle birlikte, fazla enerjinin değeri üretildiği saatin fiyatına bağlandı. Bu, aynı yıllık üretimin farklı gelir üretmesi anlamına geliyor: öğle saatlerinde üretilen enerji, düşük fiyatlı saatlerde değerlenir. Konunun bütünü saatlik mahsuplaşma 2026 rehberinde, saat saat hesap ise saatlik mahsuplaşma hesaplama aracında.
Mahsuplaşmada sık atlanan üç nokta:
- Dağıtım bedeli net gelirden düşülür; brüt gelirle yapılan hesap iyimserdir.
- Öz tüketim oranı yükseldikçe gelir, piyasa fiyatından bağımsızlaşır ve öngörülebilir olur.
- Sayaç verisi doğruluğu, mahsuplaşmanın itiraz edilemez olması için şarttır. OSOS ve fatura karşılaştırması için OSOS verisiyle fatura doğrulama yazısına bakın.
Fizibiliteyi doğru kurmak
Lisanssız GES kararında üç sayı birlikte değerlendirilmelidir: yıllık üretim, öz tüketim oranı ve fazla enerjinin saatlik değeri. Bunlardan biri eksikse sonuç ya iyimser ya kötümser çıkar.
- Yıllık üretim: GES üretim tahmini — ilinize ve kurulu güce göre.
- Öz tüketim ve geri dönüş: GES getiri hesaplama — fatura ve teklif değerlerinizle.
- Saatlik gelir: saatlik mahsuplaşma hesaplama — dağıtım bedeli ve kendi üretim dosyanızla.
Sık yapılan hatalar
Tüketim gücünü kontrol etmeden kapasite seçmek. Başvuru aşamasında geri dönüşü olmayan bir gecikmeye yol açar.
Öz tüketimi yüksek varsaymak. Üretim ile tüketimin saatleri örtüşmüyorsa, üretimin büyük kısmı fazla enerji olarak düşük fiyattan değerlenir.
Mahsuplaşmayı yıllık ortalama ile hesaplamak. Saatlik rejimde ortalama, hangi saatte para kaybettiğinizi göstermez.
İzlemeyi sonraya bırakmak. Kurulum sonrası üretim kaybı, kirlenme ve arıza ancak ölçümle görülür; izleme sistemi tesisin gerçek getirisini koruyan kalemdir.
Sık sorulan sorular
Lisanssız GES kapasite sınırı nedir?
Lisanssız üretim üst sınırı 1 MW'dır. Tesisin büyüklüğü ayrıca tüketim noktasının sözleşme gücü ve bedelli üretim kurallarıyla ilişkilidir.
Lisanssız GES için şirket kurmak gerekir mi?
Başvuru, tüketim noktasının sahibi olan gerçek veya tüzel kişi adına yapılır. Ticari tesislerde genellikle tüzel kişilik söz konusudur; kiracı/mal sahibi ilişkisi sözleşmeyle netleştirilmelidir.
Lisanssız GES ne kadar kazandırır?
Gelir; yıllık üretim, öz tüketim oranı ve fazla enerjinin saatlik fiyatına bağlıdır. Tek bir rakam yerine kendi tüketim ve tarife değerlerinizle GES getiri hesaplama aracında senaryo kurun.
Lisanssız GES'te mahsuplaşma nasıl yapılır?
Üretim, tüketim noktasının faturasıyla mahsuplaştırılır; fazla enerji üretildiği saatin fiyatıyla değerlenir ve dağıtım bedeli düşülür. Saat saat hesap için PTF aracına bakın.
