PTF Ağırlıklı Ortalama Nasıl Hesaplanır?
PTF ağırlıklı ortalama, her saatin PTF'sini o saatteki miktarla (tüketim, üretim veya piyasada eşleşen hacim) çarpıp toplamı, toplam miktara bölerek bulunur. Aritmetik ortalama ise tüm saatlerin PTF'sini toplayıp saat sayısına böler. İkisi aynı ay için bile farklı sonuç verir; faturada ve GES gelirinde önemli olan çoğu zaman ağırlıklı ortalamadır.
Bugünün saatlik değerleri ve bu ayın ortalaması için canlı PTF fiyatları sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; resmî uzlaştırma veya fatura hesabı değildir. Resmî değerler için EPİAŞ Şeffaflık Platformu esas alınmalıdır. Örnekteki rakamlar gösterim amaçlıdır.
Kısa Cevap
| Ortalama türü | Formül | Ne için kullanılır |
|---|---|---|
| Aritmetik (düz) ortalama | Σ PTF ÷ saat sayısı | Piyasanın genel seviyesini görmek, ayları karşılaştırmak |
| Tüketim ağırlıklı | Σ (tüketim × PTF) ÷ Σ tüketim | PTF + YEKDEM faturası (tüketicinin AOPTF'si) |
| Üretim ağırlıklı | Σ (üretim × PTF) ÷ Σ üretim | GES'in gerçek ortalama satış fiyatı |
| Hacim (eşleşme) ağırlıklı | Σ (eşleşme miktarı × PTF) ÷ Σ eşleşme miktarı | Piyasa raporlarında toplam işlem değerini yansıtmak |
Neden Tek Bir "Ortalama PTF" Yok?
PTF saatliktir: bir günde 24, bir ayda 720–744 ayrı değer vardır. Bu değerleri tek sayıya indirmenin birden fazla yolu olduğu için "aylık ortalama PTF" dendiğinde hangi ortalamanın kastedildiğini sormak gerekir. Saatlik okumanın temeli için: Günlük ve saatlik PTF fiyatları nasıl okunur?
Rakamlı Örnek: Aynı Saatler, Üç Farklı Ortalama
Dört saatlik basitleştirilmiş bir örnek:
| Saat | PTF (TL/MWh) | Tesis tüketimi (MWh) | GES üretimi (MWh) |
|---|---|---|---|
| 1 | 2.000 | 10 | 0 |
| 2 | 3.000 | 30 | 20 |
| 3 | 2.500 | 40 | 70 |
| 4 | 3.500 | 20 | 10 |
| Toplam | 100 | 100 |
Aritmetik ortalama: (2.000 + 3.000 + 2.500 + 3.500) ÷ 4 = 2.750 TL/MWh
Tüketim ağırlıklı ortalama: (10×2.000 + 30×3.000 + 40×2.500 + 20×3.500) ÷ 100 = (20.000 + 90.000 + 100.000 + 70.000) ÷ 100 = 2.800 TL/MWh
Üretim ağırlıklı ortalama: (0×2.000 + 20×3.000 + 70×2.500 + 10×3.500) ÷ 100 = (0 + 60.000 + 175.000 + 35.000) ÷ 100 = 2.700 TL/MWh
Aynı dört saat için tüketici 2.800, GES 2.700, piyasanın düz ortalaması 2.750 TL/MWh görür. Fark, miktarın hangi saatlerde yoğunlaştığından gelir.
Tüketici İçin: Faturadaki AOPTF
PTF + YEKDEM faturasında kullanılan PTF, tüketicinin kendi saatlik tüketimiyle ağırlıklandırılmış ortalamasıdır (AOPTF). Saatlik sayacı olmayan abonelerde tüketim, EPİAŞ'ın yayımladığı profil katsayılarıyla saatlere dağıtılarak hesaplanır. Akşam puantında yoğun tüketen bir işletmenin AOPTF'si, aritmetik ortalamanın üstünde çıkmaya yatkındır.
Faturanın tamamı ve YEKDEM fark tutarı için: PTF + YEKDEM fatura hesaplama
GES İçin: Üretim Ağırlıklı PTF
Güneş santrali üretiminin büyük kısmı öğle saatlerindedir. Türkiye'de güneş kapasitesi arttıkça bu saatlerde PTF'nin baskılanması sık görülür. Sonuç: GES'in üretim ağırlıklı PTF'si, çoğu zaman ayın aritmetik ortalamasının altında kalır.
Bu yüzden "bu ay ortalama PTF 2.750, 100 MWh ürettim, gelirim 275.000 TL" hesabı yanıltıcıdır. Doğru hesap, her saatin üretimini o saatin PTF'siyle çarpmaktır. Ayrıntı: Öğle PTF düşüşü ve GES geliri ve PTF GES gelirini nasıl etkiler?
Excel'de PTF Ağırlıklı Ortalama Formülü
EPİAŞ Şeffaflık Platformu'ndan saatlik PTF'yi indirdikten sonra (indirme adımları):
- A sütununa tarih-saat, B sütununa PTF (TL/MWh), C sütununa aynı saatin tüketimi veya üretimi (MWh ya da kWh) yazın.
- Aritmetik ortalama:
=ORTALAMA(B2:B745) - Ağırlıklı ortalama:
=TOPLA.ÇARPIM(B2:B745;C2:C745)/TOPLA(C2:C745)
İngilizce Excel'de formüller =AVERAGE(...) ve =SUMPRODUCT(...)/SUM(...) olarak yazılır. Dikkat edilecek iki nokta:
- PTF ve miktar satırları aynı saate denk gelmeli; yaz saati, eksik satır veya kaymış tarih sonucu bozar.
- Birimi karıştırmayın: PTF TL/MWh ise sonuç da TL/MWh çıkar. TL/kWh için 1.000'e bölün (PTF kWh hesaplama).
Aylık ve Yıllık PTF Ortalamasını Okurken
- Yayımlanan "aylık ortalama PTF" genellikle aritmetik ortalamadır; kendi faturanız veya geliriniz için tek başına yeterli değildir.
- Ayları karşılaştırırken aynı ortalama türünü kullanın; bir ay düz, diğeri ağırlıklı ortalamayla kıyaslanmaz.
- Yıllar arası karşılaştırmada enflasyon ve tavan fiyat değişiklikleri trendi bozar. Geçmiş verinin nasıl okunacağı: Tarihsel PTF fiyatları
Sık Sorulan Sorular
1) PTF ağırlıklı ortalama ile aritmetik ortalama neden farklı?
Aritmetik ortalamada her saat eşit sayılır. Ağırlıklı ortalamada miktarın yüksek olduğu saatler sonucu daha çok etkiler. Miktar pahalı saatlerde yoğunsa ağırlıklı ortalama yükselir, ucuz saatlerde yoğunsa düşer.
2) EPİAŞ hangi ortalamayı yayımlıyor?
EPİAŞ saatlik PTF'yi yayımlar; raporlarda hem düz hem hacimle ağırlıklandırılmış ortalamalar yer alabilir. Hangi değere baktığınızı raporun açıklamasından kontrol edin.
3) Faturamdaki PTF neden aylık ortalamadan yüksek?
Tüketiminiz PTF'nin yüksek olduğu saatlerde (ör. akşam puantı) yoğunsa, tüketim ağırlıklı PTF'niz aritmetik ortalamanın üstünde çıkar.
4) GES gelirini hesaplarken hangi ortalamayı kullanmalıyım?
Üretim ağırlıklı PTF'yi, hatta daha doğrusu saatlik üretim × saatlik PTF toplamını. Aylık düz ortalama, GES gelirini genellikle olduğundan yüksek gösterir.
5) Bu ayın ortalama PTF'sini nereden görebilirim?
Canlı PTF fiyatları sayfamızda günlük ortalama ve ay başından bugüne ortalama birlikte gösterilir.
Sonuç
"Ortalama PTF" tek bir sayı değildir. Piyasanın genel seviyesi için aritmetik ortalama, fatura için tüketim ağırlıklı, GES geliri için üretim ağırlıklı ortalama kullanılır. Doğru ortalamayı seçmek, faturanızı ve santral gelirinizi gerçekçi okumanın ilk adımıdır.
Hemen aksiyon alın
- Bugünün canlı PTF fiyatlarını ve ay ortalamasını görün
- PTF + YEKDEM faturanızı hesaplayın
- Kendi üretiminizle saatlik PTF gelirinizi hesaplayın
Kaynaklar
- EPİAŞ Şeffaflık Platformu — Gün Öncesi Piyasası saatlik PTF ve eşleşme miktarı verileri (seffaflik.epias.com.tr)
- EPİAŞ — Elektrik piyasaları aylık raporları
- EPİAŞ — Profil katsayıları yayınları
