PTF Tahmini Nasıl Yapılır?
PTF tahmini, Gün Öncesi Piyasası'nda henüz oluşmamış saatlik Piyasa Takas Fiyatı'nı; talep, yenilenebilir üretim, yakıt maliyeti ve takvim gibi verilerden öngörme işidir. Pratikte üç yaklaşım kullanılır: benzer gün yöntemi, regresyon modelleri ve makine öğrenmesi. Hiçbiri kesin sonuç vermez; iyi bir tahmin, hatasını ölçen ve bilinen belirsizliği açıkça gösteren tahmindir.
Yarının PTF'si zaten ilan edildiyse tahmine gerek yoktur: ilan edilen seti canlı PTF fiyatları sayfamızda bugünün değerleriyle birlikte görebilirsiniz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi, fiyat taahhüdü veya ticari teklif değildir. PTF tahminleri doğası gereği belirsizdir; kararlarınızda resmî veriyi ve kendi risk değerlendirmenizi esas alın.
Kısa Cevap
- Ufku belirleyin: yarın mı (gün öncesi), gelecek ay mı, gelecek yıl mı? Yöntem buna göre değişir.
- Veriyi toplayın: geçmiş saatlik PTF, talep, sıcaklık, güneş/rüzgar üretim tahmini, baraj doluluğu, doğal gaz fiyatı, tatil takvimi.
- Basit bir referansla başlayın: "geçen haftanın aynı günü ve saati" (benzer gün).
- Modeli kurun: regresyon veya gradyan artırma (gradient boosting) gibi bir makine öğrenmesi modeli.
- Hatayı ölçün: referans yöntemi geçemeyen model kullanılmaz.
- Aralık verin: tek sayı yerine "muhtemel aralık" gösterin.
Önce Ufku Seçin
| Ufuk | Soru | Tipik yaklaşım |
|---|---|---|
| Gün öncesi (yarın) | Yarının 24 saatlik PTF'si ne olur? | Benzer gün, makine öğrenmesi, hava tahmini ağırlıklı |
| Kısa vade (hafta/ay) | Önümüzdeki ay ortalama ne olur? | Mevsimsellik, yakıt fiyatı, baraj durumu, vadeli piyasa sinyalleri |
| Uzun vade (yıl ve sonrası) | 2026–2030 PTF seviyesi ne olur? | Senaryo analizi: kapasite, talep büyümesi, yakıt ve düzenleme varsayımları |
Gün öncesi tahmin ile yıllık tahmin aynı iş değildir. Yarını tahmin eden model, gelecek yılın fiyatını söyleyemez; yıllık senaryo da yarının akşam puantını söyleyemez.
Not: GÖP'te yarının fiyatları bugün öğleden sonra ilan edilir. İlan sonrası "yarının PTF'si" artık tahmin değil, kesinleşmiş settir. Okuma rehberi: Yarının PTF seti nasıl okunur?
PTF Neye Göre Belirlenir? Tahminde Kullanılan Veriler
PTF, arz ve talep tekliflerinin kesiştiği noktada oluşur (PTF nasıl hesaplanır?). Bu yüzden tahmin de arzı ve talebi etkileyen verilere dayanır:
Talep tarafı
- Saat, gün, hafta içi/sonu ve resmî tatiller
- Sıcaklık (yazın klima, kışın ısınma yükü)
- Sanayi aktivitesi
Arz tarafı
- Güneş ve rüzgar üretim tahmini: yüksek olduğu saatlerde fiyat baskılanır
- Hidroelektrik: baraj doluluğu ve yağış
- Doğal gaz ve kömür maliyeti: marjinal santralin fiyatını belirler
- Planlı bakımlar, arızalar, ithalat-ihracat kapasitesi
Kurallar
- Azami (tavan) ve asgari fiyat sınırları, tahminin alabileceği değerleri sınırlar (PTF tavan ve taban fiyat)
Bu faktörlerin fiyatı hangi yöne ittiği: PTF neden yükselir ve düşer?
Yöntem 1: Benzer Gün (Referans)
En basit tahmin: "Yarın saat 14:00'ün PTF'si, geçen haftanın aynı günü saat 14:00'teki PTF'ye yakın olur." Bayram veya bayram arifesi gibi günlerde geçen yılın aynı tatil günü kullanılır.
Bu yöntem tek başına kaba ama çok değerlidir: kurduğunuz her modelin bu referanstan daha iyi olması gerekir. Geçemiyorsa model karmaşıklık ekliyor, doğruluk eklemiyor demektir.
Yöntem 2: Regresyon
Doğrusal regresyonla PTF; sıcaklık, talep tahmini, yenilenebilir üretim tahmini, gaz fiyatı ve saat/gün değişkenleriyle açıklanır. Avantajı yorumlanabilir olmasıdır: "Rüzgar üretimi 1.000 MW artınca PTF ortalama ne kadar düşüyor?" sorusuna cevap verir. Zayıf yanı, öğle saatlerinde sıfıra yaklaşan fiyatlar gibi doğrusal olmayan davranışları kaçırmasıdır.
Yöntem 3: Makine Öğrenmesi
Gradyan artırma (XGBoost, LightGBM gibi) ve sinir ağı modelleri, değişkenler arasındaki doğrusal olmayan ilişkileri yakalayabilir. Güneş kapasitesinin arttığı piyasalarda öğle saatlerindeki fiyat düşüşünü ve akşam puantındaki sıçramayı regresyondan daha iyi modelleyebilirler.
Dikkat edilecekler:
- Veri sızıntısı: Modeli, tahmin anında gerçekten bilinmeyen bir veriyle (ör. gerçekleşmiş üretim) eğitmeyin; tahmin anında elinizde yalnızca tahmini üretim vardır.
- Rejim değişikliği: Tavan fiyat, tarife veya kapasite değiştiğinde eski veri yanıltıcı olabilir.
- Aşırı uyum: Geçmişe mükemmel uyan model, geleceği kötü tahmin edebilir; her zaman görmediği dönemde test edin.
Tahmin Hatası Nasıl Ölçülür?
| Ölçü | Anlamı |
|---|---|
| MAE (ortalama mutlak hata) | Tahmin ortalamada kaç TL/MWh sapıyor? En kolay yorumlanan ölçü. |
| RMSE | Büyük hataları daha çok cezalandırır; puant saatlerini kaçıran model burada kötü görünür. |
| Referansa göre iyileşme | Model, benzer gün yöntemine göre hatayı yüzde kaç azaltıyor? |
Yüzdelik hata (MAPE), PTF'nin sıfıra yaklaştığı saatlerde anlamsız derecede büyüdüğü için PTF'de tek başına kullanılmamalıdır. Negatif veya sıfıra yakın fiyatlar için: Negatif PTF nedir?
2026 PTF Tahmini: Nelere Bakmalı?
"2026'da PTF kaç TL olacak?" sorusunun güvenilir tek sayılık cevabı yoktur; bunu vaat eden kaynaklara temkinli yaklaşın. Bunun yerine şu değişkenleri takip edin:
- Doğal gaz fiyatı ve tarifeleri: Marjinal santral çoğu saatte gaz santrali olduğu için ortalama seviyeyi en çok etkileyen kalemdir.
- Yağış ve baraj doluluğu: Kurak yıl hidroelektriği azaltır, fiyatı yukarı iter.
- Güneş kapasitesindeki artış: Öğle saatlerinde fiyatı aşağı çeker, akşam ile öğle arasındaki farkı açar. GES sahibi için ortalamadan daha önemli olan budur (Öğle PTF düşüşü).
- Azami fiyat kararları: Tavan fiyat değişikliği, olası en yüksek değeri doğrudan belirler.
- Talep ve sıcaklık: Sıcak yaz ve soğuk kış, puant saatlerini pahalılaştırır.
Uzun vadeli kararlar (yatırım, sözleşme) için tek tahmin yerine en az üç senaryo kurun: düşük, baz ve yüksek. Geçmiş dönemlerin seviyesi için: Tarihsel PTF fiyatları.
GES Sahibi Tahmini Nasıl Kullanmalı?
- Gelir planı: Tahmini PTF'yi aylık ortalama olarak değil, saatlik üretim profilinizle çarparak kullanın (PTF ağırlıklı ortalama).
- Operasyon: Yarının seti ilan edildiğinde tahmin yerine kesin seti kullanın; sıfır veya negatif saatleri önceden işaretleyin.
- Senaryo: Kendi üretiminiz, PTF ve dağıtım bedeliyle net gelir senaryosu için PTF net gelir analizi aracını kullanabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
1) PTF tahmini ne kadar doğru olabilir?
Gün öncesi tahminlerde ortalama saatler iyi tahmin edilebilir; ani yenilenebilir üretim değişimleri, arızalar ve puant saatleri hatanın büyük kısmını oluşturur. Aylık ve yıllık tahminlerde belirsizlik çok daha yüksektir.
2) Yarının PTF'si ne zaman kesinleşir?
GÖP sonuçları, teslimat gününden bir gün önce öğleden sonra ilan edilir. Bu saatten sonra yarının seti tahmin değil, kesin fiyattır.
3) PTF tahmini için en önemli veri hangisi?
Kısa vadede talep ve yenilenebilir üretim tahmini, orta ve uzun vadede doğal gaz maliyeti ve hidroelektrik durumu öne çıkar.
4) Ücretsiz PTF tahmini nereden bulunur?
Bazı tedarikçi ve danışmanlık firmaları tahmin yayımlar. Hangi yöntemle yapıldığını ve geçmiş hata oranını paylaşmayan tahminlere temkinli yaklaşın.
5) Ranaliz PTF tahmini yapıyor mu?
Ranaliz bugünün ve ilan edilmiş yarının gerçek PTF setini gösterir ve kendi üretiminizle senaryo kurmanızı sağlar. Tahmini fiyatı gerçek fiyat gibi göstermez.
Sonuç
PTF tahmini; ufku doğru seçmek, doğru veriyi toplamak, basit bir referansla başlamak ve hatayı dürüstçe ölçmekten oluşur. GES sahibi için tahminden de değerlisi, gün öncesi ilan edilen kesin seti saatlik üretimle birlikte okumaktır.
Hemen aksiyon alın
- Bugünün ve yarının PTF setini görün
- Yarının PTF setini okumayı öğrenin
- PTF'yi etkileyen faktörleri inceleyin
- Kendi üretiminizle senaryo kurun
Kaynaklar
- EPİAŞ Şeffaflık Platformu — GÖP saatlik PTF, talep ve üretim verileri (seffaflik.epias.com.tr)
- EPİAŞ — Gün Öncesi Piyasası işleyiş ve ilan saatleri
- EPDK — Azami ve asgari fiyat limitlerine ilişkin kararlar
