Saatlik Mahsuplaşma Nasıl Çalışır? Adım Adım ve Basit Örnek
Saatlik mahsuplaşma, lisanssız elektrik üretiminde üretim ile tüketimin ay sonunda tek bir toplamda değil, her saat diliminde ayrı ayrı karşılaştırılmasıyla işler. Bu yazıda süreci adım adım ve varsayımsal, basitleştirilmiş bir örnek üzerinden anlatıyoruz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; resmî mahsuplaşma veya uzlaştırma hesabı yerine geçmez. Aşağıdaki tablo ve rakamlar tamamen varsayımsal, eğitim amaçlı bir senaryodur. Nihai uygulama için Resmî Gazete, EPDK ve ilgili usul/esaslar esas alınmalıdır.
Kısa Cevap
Saatlik mahsuplaşma; her saat için ayrı ayrı üretim miktarının ölçülmesi, aynı saatteki tüketimin ölçülmesi, ikisinin farkının alınması ve bu farkın (ihtiyaç fazlası veya net tüketim) ilgili usul ve esaslara göre faturaya yansıtılması şeklinde işler. Süreç mantığen "aynı saatte ne kadar ürettim, ne kadar tükettim" sorusunun tekrar tekrar, 744 saate kadar (bir ayda) uygulanmasıdır. Modelin mevzuat çerçevesini ve genel kapsamını Saatlik mahsuplaşma nedir? yazısında, tam aylık hesaplama akışını ise 744 saatlik hesaplama örneği yazısında bulabilirsiniz.
Süreç Adım Adım Nasıl İşler?
1. Saatlik üretim ölçümü
Tesisin GES'i (veya diğer yenilenebilir kaynağı), her saat diliminde ne kadar elektrik ürettiğini akıllı sayaç (OSOS altyapılı) üzerinden kaydeder. Bu ölçüm, ay sonunda tek bir toplam değil; 01:00-02:00, 02:00-03:00 gibi ayrı ayrı saatlik kWh değerleri şeklinde oluşur.
2. Saatlik tüketim ölçümü
Aynı saat diliminde tesisin şebekeden çektiği veya kendi ürettiğinden karşıladığı tüketim de ayrı ayrı ölçülür. Üretim ve tüketim ölçümleri aynı zaman damgasıyla (saat bazlı) eşleştirilir; bu eşleşme sağlıklı olmazsa sonraki adımların hepsi hatalı çıkar.
3. Aynı saat için üretim-tüketim farkının bulunması
Her saat için üretim ve tüketim değeri yan yana konur ve fark hesaplanır: üretim − tüketim. Bu adım, ayın tamamı için değil, her saat için ayrı ayrı tekrarlanır. Bir saatteki fazlalık, başka bir saatteki açığı otomatik olarak kapatmaz — çünkü mahsuplaşma birimi artık "ay" değil "saat"tir.
4. İhtiyaç fazlası / net tüketim belirlenmesi
Fark pozitifse (üretim > tüketim), o saat için "ihtiyaç fazlası enerji" oluşur. Fark negatifse (tüketim > üretim), o saat için şebekeden net tüketim söz konusudur. Bu iki durum, saat saat ayrı ayrı biriktirilir; ihtiyaç fazlası kavramının detaylı tanımı ve satış mantığı için İhtiyaç fazlası enerji nedir? yazısına bakabilirsiniz — burada tekrar etmiyoruz.
5. Faturaya / mahsuplaşmaya yansıma
Ay boyunca biriken saatlik ihtiyaç fazlası ve net tüketim kalemleri, ilgili usul ve esaslara göre değerlendirilerek fatura ve mahsuplaşma sürecine yansır. Burada kesin bir formül iddia etmiyoruz; yansıma şekli tesisin durumuna, tarife yapısına ve yürürlükteki usul ve esaslara göre değişebilir. Kesin hesap yöntemi için Resmî Gazete'de yayımlanan mahsuplaşma usul ve esasları ile dağıtım şirketinizin uygulaması esas alınmalıdır.
Varsayımsal Örnek: 6 Saatlik Basit Senaryo
Aşağıdaki tablo tamamen varsayımsal ve basitleştirilmiştir, gerçek bir tesisin verisi değildir; sadece sürecin mantığını göstermek amacıyla hazırlanmıştır.
| Saat | Üretim (kWh) | Tüketim (kWh) | Fark (Üretim − Tüketim) | Durum |
|---|---|---|---|---|
| 09:00-10:00 | 40 | 25 | +15 | İhtiyaç fazlası |
| 10:00-11:00 | 55 | 30 | +25 | İhtiyaç fazlası |
| 11:00-12:00 | 60 | 70 | -10 | Net tüketim |
| 12:00-13:00 | 65 | 20 | +45 | İhtiyaç fazlası |
| 13:00-14:00 | 50 | 60 | -10 | Net tüketim |
| 14:00-15:00 | 35 | 40 | -5 | Net tüketim |
Bu basit örnekte 6 saatlik toplam üretim 305 kWh, toplam tüketim 245 kWh; aritmetik toplamda 60 kWh net fazlalık var gibi görünür. Ama saatlik mahsuplaşmada önemli olan bu toplam değil, her satırın kendi durumudur: 3 saatte ihtiyaç fazlası (toplam 85 kWh), 3 saatte net tüketim (toplam 25 kWh) oluşmuştur ve bunlar ayrı ayrı değerlendirilir. Gerçek bir tesiste 744 saate kadar bu tablo genişler; tam aylık akışı görmek için 744 saatlik hesaplama örneği yazısına bakabilirsiniz.
Aylık Toplamla Neden Farklı Sonuç Çıkabilir?
Yukarıdaki örnekte de görüldüğü gibi, saatlik bazda hesap yapıldığında bazı saatlerdeki fazlalık, başka saatlerdeki açığı otomatik olarak kapatmaz. Bu durum, aylık toplam bazlı eski mahsuplaşma mantığına göre daha farklı (çoğu zaman tesis lehine daha düşük) bir sonuç doğurabilir; çünkü gece veya bulutlu saatlerdeki tüketim, gündüz saatlerindeki üretim fazlasıyla "toplamda" değil "saat saat" karşılanır. İki modelin gelir açısından somut karşılaştırması için Aylık vs Saatlik Mahsuplaşma: Gelir Farkı yazısını inceleyebilirsiniz.
Veri Doğruluğunun Önemi
Bu sürecin her adımı, doğru ve zamanında ölçülen saatlik veriye dayanır. Sayaç okuma hataları, saat kayması veya eksik veri aktarımı gibi sorunlar, hem ihtiyaç fazlası hem net tüketim hesaplarını baştan yanlış çıkarabilir. LÜM (Lisanssız Üretim Modülü) üzerinden saatlik veri girişinin nasıl işlediği ve veri doğruluğunu neden bu kadar önemli kıldığı konusunda LÜM ve Saatlik Veri: Mahsuplaşmada Veri Doğruluğu yazısı ayrıntılı bilgi veriyor.
Ranaliz bu noktada, tesisin saatlik üretim ve tahmini tüketim eğilimini görünür kılarak, resmî mahsuplaşma hesabından önce "bu ay hangi saatlerde ihtiyaç fazlası, hangi saatlerde net tüketim oluşabilir" sorusuna dair bir öngörü sağlar. Ranaliz resmî mahsuplaşma veya uzlaştırma yapmaz, EPİAŞ'ın yerini almaz ve garanti gelir vermez; sağladığı şey saatlik görünürlük, alarm ve /ptf üzerinden üretim × PTF × dağıtım bedeli bazlı senaryo analizidir.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
1) Saatlik mahsuplaşma hesabını kim yapar?
Resmî mahsuplaşma hesabı dağıtım şirketi ve ilgili mevzuat çerçevesinde yürütülür. Ranaliz gibi izleme araçları bu hesabı öngörmek için görünürlük sağlar ama resmî hesabın yerine geçmez.
2) Yukarıdaki tablodaki gibi bir hesabı kendim yapabilir miyim?
Kavramsal olarak evet; saatlik üretim ve tüketim verinize sahipseniz basit bir tabloda fark hesaplayabilirsiniz. Ancak resmî sonuç için usul ve esaslar ile dağıtım şirketi uygulaması belirleyicidir.
3) Bir saatteki fazlalık başka bir saatteki açığı kapatır mı?
Hayır, saatlik mahsuplaşmanın temel mantığı budur: her saat kendi içinde değerlendirilir, saatler arası otomatik netleştirme aylık modeldeki gibi işlemez.
4) Veri eksikse veya hatalıysa ne olur?
Eksik veya hatalı saatlik veri, o saatin ihtiyaç fazlası veya net tüketim durumunun yanlış hesaplanmasına yol açabilir. Bu yüzden LÜM üzerinden düzenli ve doğru veri girişi kritik önemdedir.
5) Bu süreç her lisanssız tesis için aynı mı işler?
Genel mantık (saatlik ölçüm, saatlik fark, saatlik netleştirme) aynıdır, ancak kapsam, istisnalar ve uygulama detayları tesis tipine ve mevzuata göre değişebilir; güncel kapsam için ilgili usul ve esaslar esas alınmalıdır.
Sonuç
Saatlik mahsuplaşma, karmaşık görünse de temelde tekrar eden basit bir mantığa dayanır: her saat için üretimi ölç, tüketimi ölç, farkını bul, sonucu kaydet. Bu döngü ayda yüzlerce kez tekrarlanır ve nihai fatura/mahsuplaşma sonucunu belirler. Sürecin doğru işlemesi için en kritik unsur, saatlik verinin eksiksiz ve doğru olmasıdır.
Hemen aksiyon alın
- Saatlik mahsuplaşma nedir?
- Saatlik mahsuplaşma 2026 rehberi
- İhtiyaç fazlası enerji nedir?
- LÜM ve saatlik veri girişi
- 744 saatlik hesaplama örneği
- Ranaliz PTF senaryo analizi
Kaynaklar
- Resmî Gazete — Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği değişikliği (2 Nisan 2026, sayı 33212).
- Resmî Gazete — Saatlik mahsuplaşma usul ve esasları (5 Mayıs 2026, sayı 33244).
- EPİAŞ Şeffaflık Platformu (seffaflik.epias.com.tr) — PTF ve piyasa verileri resmî kaynağı.
- Ranaliz ürün yetenekleri: saatlik üretim/tüketim görünürlüğü, alarm, üretim tahmini, EPİAŞ PTF saatlik görünümü, /ptf senaryo/net gelir analizi.
