Enerji Sözlüğü: PTF, GES ve Mahsuplaşma Terimleri

Bu sayfa, Türkiye elektrik piyasasında GES ve sanayi tesisi sahiplerinin en sık karıştırdığı 52 terimi tanımlar: piyasa ve fiyat, mahsuplaşma, kurumlar ve şebeke, GES tekniği, izleme ve otomasyon. Her başlık altında iki üç cümlelik doğrudan cevap ve konuyu açan rehber bağlantısı var. Tanımlar operasyon içindir; bağlayıcı olan mevzuat metinleridir.

Bilgilendirme amaçlıdır; hukuki görüş veya resmî uzlaştırma tanımı yerine geçmez. Bağlayıcı metinler için Resmî Gazete, EPDK ve EPİAŞ yayınları esastır.

Son güncelleme: 19 Eylül 2026

Fiyat ve Piyasa Terimleri

PTF (Piyasa Takas Fiyatı)

Gün Öncesi Piyasası’nda her saat için arz ve talep eğrilerinin kesiştiği noktada oluşan tek fiyattır. TL/MWh cinsinden yayımlanır ve saatlik değişir. Ayrıntı: PTF nedir.

SMF (Sistem Marjinal Fiyatı)

Dengeleme Güç Piyasası’nda, gerçek zamanlı dengesizliği gidermek için verilen talimatlardan oluşan fiyattır. PTF gün öncesine, SMF gerçek zamana aittir. Fark: PTF ve SMF farkı.

GÖP (Gün Öncesi Piyasası)

Ertesi günün her saati için elektriğin alınıp satıldığı piyasadır. Teklifler kapanış saatinden sonra eşleştirilir ve o günün saatlik PTF’leri açıklanır.

GİP (Gün İçi Piyasası)

Gün Öncesi Piyasası kapandıktan sonra, teslimata kısa süre kalana kadar sürekli ticaretle elektrik alınıp satılan piyasadır. Üretim tahmini değişen santral burada pozisyonunu düzeltir; GÖP’teki gibi tek bir saatlik fiyat yerine işlem işlem fiyat oluşur.

AOF (Ağırlıklı Ortalama Fiyat)

Gün İçi Piyasası’nda bir saat için yapılan işlemlerin miktarla ağırlıklandırılmış ortalama fiyatıdır. PTF gün öncesinin, AOF gün içinin referansıdır. Fark: PTF ve AOF farkı.

Negatif ve sıfır PTF

Arz fazlası saatlerde PTF sıfıra, piyasa kuralları izin verdiğinde sıfırın altına iner. Bu saatlerde üretip şebekeye vermek gelir yerine kayıp yazabilir. Ayrıntı: Negatif PTF nedir · kaybınızı hesaplayın: PTF kayıp hesaplama.

Merit order (arz sıralaması)

Üretim tekliflerinin maliyetine göre ucuzdan pahalıya sıralanmasıdır. Talebi karşılayan son teklifin fiyatı o saatin takas fiyatını belirler. Bu yüzden ucuz üretim arttığında PTF düşer.

PTF tavanı

10 yıllık destek süresini dolduran lisanssız tesislerde uygulanan alım fiyatının, ilgili saatin PTF’sini aşamaması kuralıdır. Taban değil tavandır. Ayrıntı: 10 yılını dolduran GES’ler.

PTF TL/MWh mi TL/kWh mi?

PTF, TL/MWh cinsinden yayımlanır. TL/kWh’ye çevirmek için 1.000’e bölünür: 2.400 TL/MWh = 2,40 TL/kWh. Dönüşüm: PTF kWh hesaplama.

PTF neden bazı saatlerde çok düşük olur?

Güneş üretiminin yoğun olduğu öğle saatlerinde ucuz arz artar, merit order’da fiyatı belirleyen teklif aşağı iner. Buna kanibalizasyon etkisi denir. Ayrıntı: öğle PTF düşüşü.

Üretim ağırlıklı ortalama PTF

Saatlik PTF’nin, o saatlerdeki kendi üretiminizle ağırlıklandırılmış ortalamasıdır. Basit yıl ortalamasından düşük çıkması yaygındır, çünkü üretiminiz fiyatın düşük olduğu saatlere yığılır.

Mahsuplaşma Terimleri

Mahsuplaşma

Belirli bir zaman diliminde üretim ile tüketimin birbirinden düşülerek net üretim veya net tüketimin bulunmasıdır.

Saatlik mahsuplaşma

Netleştirmenin fatura dönemi yerine her saat ayrı yapılmasıdır. İlgili lisanssız tesisler için 1 Mayıs 2026 itibarıyla yürürlüğe girmiştir. Rehber: saatlik mahsuplaşma 2026.

Aylık mahsuplaşma

Netleştirmenin fatura dönemi boyunca toplu yapılmasıdır. Mesken abonelikleri için devam etmektedir. Karşılaştırma: aylık vs saatlik fark.

İhtiyaç fazlası enerji

Bir saatte üretilen ama aynı saatte tüketilmeyip şebekeye verilen elektriktir. Statüye göre ayrı fiyatlanır. Ayrıntı: ihtiyaç fazlası enerji nedir.

Mahsuplaşmayan kısım nereye gider?

Yanmaz. Saatlik netleştirmeden artan kısım ihtiyaç fazlası olarak şebekeye verilir ve tesis statüsüne göre fiyatlanır.

Net ölçüm (net metering)

Şebekeye verilen ve çekilen enerjinin kWh cinsinden netleştirildiği, fazlanın genelde kredi olarak devrettiği modeldir. Türkiye’deki saatlik mahsuplaşmanın birebir karşılığı değildir. Fark: mahsuplaşma ile net ölçüm farkı.

Öz tüketim / örtüşme oranı

Üretimin, aynı saatte tesiste tüketilen kısmının toplam üretime oranıdır. Saatlik mahsuplaşmanın en belirleyici tek göstergesidir. Ölçüm: öz tüketim oranı nasıl ölçülür.

Ölçüm noktası

Üretim ve tüketimin sayaçla ölçüldüğü noktadır. Üretim ve tüketim tesisinin aynı ölçüm noktasında olup olmaması, ihtiyaç fazlasının değerlendirilmesini etkiler.

Çağrı mektubu

Lisanssız üretim başvurusunda dağıtım şirketinin verdiği, bağlantı sürecini başlatan belgedir. 12 Mayıs 2019 tarihi, saatlik mahsuplaşma kapsamının belirlenmesinde eşik olarak kullanılmıştır.

Destek ve Mevzuat Terimleri

YEKDEM

Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması. Yenilenebilir üretime belirli süre boyunca uygulanan destek fiyat mekanizmasıdır.

%90 YEKDEM

10 yıllık destek süresini dolduran lisanssız tesislerde ihtiyaç fazlası alım fiyatının, güncel YEKDEM fiyatının %90’ı olarak hesaplanmasıdır — ancak saatlik PTF’yi aşmamak kaydıyla.

LÜM (Lisanssız Üretim Modülü)

Lisanssız üretim süreçlerinin yürütüldüğü sistemdir. Saatlik modele geçişle birlikte veri tarafındaki rolü öne çıkmıştır. Ayrıntı: LÜM ve saatlik veri girişi.

Lisanssız Üretici-2

EPDK tarife ailesinde, 10 yıl sonrası lisanssız verişe ilişkin tarife katmanı olarak 2026’da öne çıkan gruptur. Birim bedeli güncel cetvelden alınmalıdır. Ayrıntı: PTF ve dağıtım bedeli.

Uzlaştırma

Piyasa katılımcılarının üretim ve tüketim miktarlarının resmî olarak hesaplanıp mali sonuçlarının çıkarılması sürecidir. İzleme yazılımları uzlaştırma yapmaz, karar desteği verir.

Operasyon Terimleri

Marj negatif saat

Bir saatte uygulanan satış fiyatının, o saatteki veriş yönlü birim bedelin altına düşmesidir. Üretim varken marj negatifse net kayıp birikir. Ayrıntı: PTF ve dağıtım bedeli.

EPİAŞ Şeffaflık Platformu

Piyasa verilerinin, saatlik PTF dahil, kamuya açık yayımlandığı platformdur. Saatlik seri buradan alınır. Yöntem: PTF nasıl takip edilir.

Kurum ve Şebeke Terimleri

EPDK

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu. Tarifeleri, lisansları ve lisanssız üretim kurallarını belirleyen düzenleyici kurumdur; mahsuplaşma ve bedellerle ilgili kurul kararları buradan çıkar.

EPİAŞ

Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. Gün Öncesi ve Gün İçi Piyasalarını işletir, PTF’yi hesaplar ve uzlaştırmayı yapar.

TEİAŞ

Türkiye Elektrik İletim A.Ş. Yüksek gerilim iletim şebekesini işletir ve sistemin anlık dengesinden (Dengeleme Güç Piyasası, SMF) sorumludur.

EDAŞ (dağıtım şirketi)

Bölgenizdeki elektrik dağıtım şirketi. Lisanssız GES başvurularını, bağlantı görüşünü ve sayaç okumayı yürütür. Ayrıntı: EDAŞ tarafında GES izleme.

Sistem kullanım (dağıtım) bedeli

Şebekeyi kullanmanın karşılığı olarak kWh başına ödenen bedeldir. Satış fiyatı bu bedelin altına düştüğü saatlerde şebekeye verilen enerji zarar yazar. Ayrıntı: Sistem kullanım bedeli nedir.

YEKA (Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanı)

Devletin belirlediği alanlarda veya bağlantı kapasitelerinde, büyük ölçekli yenilenebilir enerji kapasitesinin yarışmayla tahsis edildiği modeldir. Lisanssız çatı ve küçük arazi GES’lerinden farklı bir yoldur.

RES ve HES

RES rüzgâr enerjisi santrali, HES hidroelektrik santralidir. İkisi de yenilenebilir üretimdir; üretim profilleri güneşten farklı olduğu için PTF’ye etkileri de farklı saatlerde görülür. Anlık kaynak dağılımı: canlı elektrik üretimi.

Grid-tie (şebeke bağlantılı sistem)

Ürettiği enerjiyi şebekeyle senkron çalışarak tüketen veya şebekeye veren GES’tir; şebeke kesildiğinde güvenlik gereği durur. Ayrıntı: Grid-tie sistemler.

Mikrogrid

Kendi üretimi, yükü ve çoğu zaman depolaması olan, gerektiğinde ana şebekeden ayrılıp çalışabilen yerel şebekedir. Ayrıntı: Mikrogrid sistemleri.

Reaktif enerji ve reaktif ceza

Reaktif enerji iş yapmayan ama şebekeyi yükleyen enerjidir. Sınırlar aşıldığında faturaya reaktif bedel yansır; kompanzasyon panosu bunu önlemek içindir. Ayrıntı: Reaktif ceza nedir.

GES Teknik Terimleri

kWp ve kWh

kWp panellerin standart test koşullarındaki tepe gücüdür (santralin büyüklüğü). kWh üretilen enerjidir (santralin işi). 10 kWp bir santral Türkiye’de yılda ile göre kabaca 10.000 (Rize) ile 16.000 kWh (Antalya) arasında, ortalama 14.200 kWh üretir; ilinizin değeri: GES üretim tahmini.

Özgül verim (kWh/kWp)

Bir yılda kurulu kWp başına üretilen kWh’tir. Farklı büyüklükteki santralleri ve illeri karşılaştırmanın en adil yoludur.

Işınım (GHI, GTI)

GHI yatay yüzeye düşen, GTI eğimli panel yüzeyine düşen güneş enerjisidir (W/m² anlık, kWh/m² toplam). Üretimi belirleyen panel düzlemindeki ışınımdır (GTI). İllerin karşılaştırması: canlı güneş haritası.

PR (Performance Ratio)

Gerçek üretimin, o anki ışınımla teorik olarak mümkün üretime oranıdır. Hava durumundan bağımsız olduğu için santralin “sağlıklı” çalışıp çalışmadığını gösteren ana göstergedir; tipik değer yüzde 75–85 aralığıdır.

İnverter

Panellerin DC gücünü şebekeye uygun AC güce çeviren cihazdır. Santralin arızaların çoğunun görüldüğü ve verinin toplandığı noktadır. Ayrıntı: İnverter izleme sistemi nedir.

MPPT

Maximum Power Point Tracking: inverterin panellerden her an alınabilecek en yüksek gücü bulan kontrol algoritmasıdır. Ayrıntı: MPPT teknolojileri.

String

Seri bağlanmış panel dizisidir. Tek bir paneldeki gölge veya arıza tüm string’in akımını düşürdüğü için izlemede string bazında karşılaştırma yapılır.

Degradasyon

Panellerin yıllar içinde verim kaybetmesidir; üreticiler genellikle yılda yüzde 0,4–0,7 aralığında garanti verir. Yatırım hesabında ihmal edilmemelidir: GES getiri hesaplama.

Kirlenme (soiling) kaybı

Panel yüzeyinde toz, polen veya kuş pisliği birikmesiyle oluşan üretim kaybıdır. Temizlik zamanını PR düşüşü gösterir. Ayrıntı: Solar panel temizliği ve bakımı.

BESS (batarya enerji depolama)

Üretilen enerjiyi depolayıp başka saatte kullanmayı veya satmayı sağlayan batarya sistemidir. Saatlik mahsuplaşmada değeri öğlen fazlasını akşama taşımasından gelir. Ayrıntı: Saatlik mahsuplaşmada batarya.

İzleme ve Otomasyon Terimleri

SCADA

Sahadaki cihazları gerçek zamanlı izleyip kumanda eden denetim ve veri toplama sistemidir. Ayrıntı: SCADA ve EMS farkı.

EMS (Enerji Yönetim Sistemi)

Tüketim ve üretim verisini toplayıp raporlayan, maliyet ve verimlilik kararlarına bağlayan yazılım katmanıdır. Ayrıntı: EMS nedir.

RTU

Remote Terminal Unit: sahadaki sinyalleri toplayıp merkeze ileten uzak terminal birimidir. Ayrıntı: RTU izleme nedir.

Modbus, IEC 60870-5-104 ve MQTT

İnverter, sayaç ve RTU’larla konuşmak için kullanılan haberleşme protokolleridir. Modbus cihaz seviyesinde, IEC-104 şebeke ve SCADA tarafında, MQTT ise buluta hafif veri taşımada yaygındır. Ayrıntı: MQTT protokolü.

OSOS

Otomatik Sayaç Okuma Sistemi: dağıtım şirketinin sayaç verisini uzaktan, saatlik çözünürlükte okuduğu sistemdir. Saatlik mahsuplaşmanın hesap dayanağıdır. Ayrıntı: OSOS sayaç verisiyle fatura doğrulama.

Sık Sorulan Sorular

1) PTF ile SMF arasındaki temel fark nedir?

PTF gün öncesinde oluşur ve saatlik takas fiyatıdır; SMF gerçek zamanlı dengeleme talimatlarından doğar. GES sahibinin günlük kararlarında öncelik PTF’dedir.

2) PTF neden bazı saatlerde sıfıra yaklaşır?

Arz fazlası ve düşük maliyetli üretimin yoğunlaştığı saatlerde fiyatı belirleyen teklif çok aşağı iner. Güneş zirvesi bu saatlerle çakışabilir.

3) Saatlik mahsuplaşma tüm tesisleri kapsıyor mu?

Hayır. Kapsam, 12 Mayıs 2019’dan itibaren çağrı mektubu alan yenilenebilir lisanssız tesislerdir; mesken abonelikleri kapsam dışındadır.

4) Bu sözlük ne sıklıkla güncelleniyor?

Yeni mevzuat veya terim geldiğinde. Üstteki “son güncelleme” tarihi esastır. Tarih zinciri: mahsuplaşma takvimi 2026.

Sonuç

Terimleri karıştırmak yalnızca dil sorunu değil; yanlış terimle yapılan arama, yanlış mevzuata ve yanlış hesaba götürür. Kendi tesisinizin hangi tanımlara girdiğini netleştirdikten sonra sayıya geçin.

Senaryoyu kendi verinizle çalıştırın · demo talep edin

Hemen aksiyon alın

Kaynaklar

EPİAŞ Şeffaflık Platformu — Gün Öncesi Piyasası ve saatlik PTF tanımları
Resmî Gazete — 2 Nisan 2026 (33212) ve 5 Mayıs 2026 (33244) sayılı metinler
Resmî Gazete — 13 Haziran 2026, 33279: 11415 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı
EPDK — tarife ve lisanssız üretim kurul kararları

Enerji Sözlüğü: PTF, GES ve Mahsuplaşma Terimleri (52 Terim)